દિલ્હીમાં વધતી ગરમી સાથે AC બ્લાસ્ટનું જોખમ પણ સતત વધી રહ્યું છે. હૌઝ ખાસ વિસ્તારમાં એક નિવૃત્ત IAS અધિકારીનું AC ફાટતાં મોત થયા બાદ CTIએ 20 લાખ વેપારીઓ અને ફેક્ટરી માલિકોને એલર્ટ જાહેર કર્યું છે. ગેસ લીકેજ, ખોટી ગેસ ભરાવવી, ઓવરહીટ થયેલો કમ્પ્રેસર અને ખરાબ વાયરિંગ AC બ્લાસ્ટના મુખ્ય કારણો છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે AC ક્યારે ચેક કરાવવું જોઈએ અને કયા સંકેતો મળતાં જ તેને તરત બંધ કરી દેવું જોઈએ?
દિલ્હીમાં સતત વધી રહેલી ગરમી વચ્ચે એર કન્ડીશનર (AC) સાથે જોડાયેલા અકસ્માતોનું જોખમ પણ વધી રહ્યું છે. તાજેતરમાં હૌઝ ખાસ વિસ્તારમાં એક નિવૃત્ત IAS અધિકારીનું AC યુનિટમાં બ્લાસ્ટ થતાં મોત થયું હતું. આ ઘટનાના બાદ વેપારીઓ અને માર્કેટ એસોસિએશનોમાં ચિંતા ફેલાઈ ગઈ છે. દિલ્હીની મોટી વેપારી સંસ્થા ચેમ્બર ઓફ ટ્રેડ એન્ડ ઇન્ડસ્ટ્રી (CTI)એ મામલાને ગંભીર ગણાવી તમામ વેપારીઓ અને ફેક્ટરી માલિકોને સાવચેતી રાખવાની સલાહ આપી છે. CTIએ કેટલાક એવા મહત્વપૂર્ણ ઉપાયો જણાવ્યા છે જેના દ્વારા AC બ્લાસ્ટના જોખમને ટાળી શકાય છે.
CTIના ચેરમેન બૃજેશ ગોયલે દિલ્હીની 768 માર્કેટ એસોસિએશન્સ અને 56 ઇન્ડસ્ટ્રી એસોસિએશન્સને પત્ર લખીને AC સંબંધિત એડવાઇઝરી જાહેર કરી છે. સંસ્થાએ આશરે 20 લાખ વેપારીઓને પોતાની દુકાનો અને ફેક્ટરીઓમાં લગાવવામાં આવેલા ACની તાત્કાલિક તપાસ કરાવવાની સલાહ આપી છે. CTIનું કહેવું છે કે AC બ્લાસ્ટના બનાવો ભલે ઓછા હોય, પરંતુ જ્યારે આવો અકસ્માત થાય છે ત્યારે તેનું નુકસાન ખૂબ જ મોટું હોય છે. તેથી બેદરકારી કરતાં સમયસર જરૂરી પગલાં લેવા અત્યંત જરૂરી છે. સંસ્થાએ લોકોને માત્ર ટ્રેન્ડ ટેક્નિશિયન પાસેથી જ સર્વિસ કરાવવાની સલાહ આપી છે.
CTIના જણાવ્યા અનુસાર AC બ્લાસ્ટનું સૌથી મોટું કારણ ગેસ લીકેજ અને ચીંગારી છે. ACમાં ઉપયોગ થતી R32, R290 અને R22 જેવી ગેસો હળવી જ્વલનશીલ હોય છે. જો પાઇપમાંથી ગેસ લીક થાય અને આસપાસ શોર્ટ સર્કિટ અથવા લૂઝ વાયરિંગ જેવી કોઈ ચીંગારી સર્જાય તો આગ લાગવાની અને બ્લાસ્ટ થવાની શક્યતા વધી જાય છે. ઘણી વખત લોકો ACની નજીક વેલ્ડિંગ અથવા અન્ય ઇલેક્ટ્રિકલ કામ પણ કરાવે છે, જે જોખમને વધુ વધારે છે. CTIએ ચેતવણી આપી છે કે આવી પરિસ્થિતિમાં નાની બેદરકારી પણ જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
બીજું મોટું કારણ ખોટી ગેસ ભરાવવું હોવાનું જણાવાયું છે. ઘણા વખત લોકલ અને બિનપ્રશિક્ષિત મેકેનિક પૈસા બચાવવા માટે ACમાં સસ્તી અને વધુ જ્વલનશીલ ગેસ ભરી દે છે. કેટલાક કેસોમાં LPG જેવી ગેસનો પણ ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જ્યારે AC સિસ્ટમ તેના માટે બનાવવામાં આવી જ નથી. આ કારણે મશીનની અંદર દબાણ ઝડપથી વધી જાય છે અને કમ્પ્રેસર ફાટી શકે છે. CTIએ લોકોને માત્ર કંપનીના અધિકૃત અથવા ટ્રેન્ડ ટેક્નિશિયન પાસેથી જ ગેસ ભરાવવાની અને દરેક સર્વિસનું બિલ રાખવાની સલાહ આપી છે જેથી ભવિષ્યમાં કોઈ સમસ્યા થાય તો જવાબદારી નક્કી કરી શકાય.
CTI મુજબ AC બ્લાસ્ટનું એક મોટું કારણ કમ્પ્રેસરનું ઓવરહીટ થવું પણ છે. જો ACના ફિલ્ટર ગંદા હોય, કન્ડેન્સર કોઇલ જામ થઈ ગઈ હોય અથવા ગેસ ઓછી થઈ ગઈ હોય તો મશીન પર ભાર વધી જાય છે. આવી સ્થિતિમાં કમ્પ્રેસર સતત ગરમ થતું રહે છે અને તેનું તાપમાન 200 ડિગ્રી સેલ્સિયસથી પણ વધુ પહોંચી શકે છે. સતત ગરમીના કારણે મશીનની અંદર દબાણ વધી જાય છે અને બ્લાસ્ટનો ખતરો ઊભો થાય છે. તેથી સમયાંતરે ACની સફાઈ અને સર્વિસ કરાવવી ખૂબ જ જરૂરી છે જેથી મશીન યોગ્ય રીતે કામ કરતી રહે.
ઇલેક્ટ્રિકલ ખામી પણ AC અકસ્માતોના મુખ્ય કારણોમાંથી એક બની રહી છે. લૂઝ વાયરિંગ, ખરાબ કેપેસિટર અને વોલ્ટેજ ફ્લક્ચ્યુએશનના કારણે શોર્ટ સર્કિટ થવાનો ભય રહે છે. જો એ જ સમયે ગેસ લીક થઈ રહી હોય તો નાની ચીંગારી પણ આગનું કારણ બની શકે છે. ચોમાસાના સમયમાં ભેજ વધવાથી આ જોખમ વધુ વધી જાય છે. CTIએ લોકોને જૂના વાયર, ખરાબ પ્લગ અને ઓવરલોડેડ બોર્ડનો ઉપયોગ બંધ કરવાની સલાહ આપી છે. જરૂર પડે તો ઇલેક્ટ્રિશિયન પાસેથી વાયરિંગની તપાસ જરૂર કરાવવી જોઈએ જેથી કોઈ મોટો અકસ્માત ટાળી શકાય.
CTIએ જણાવ્યું છે કે ઘણા નકલી અને બિનઅનુભવી ટેક્નિશિયન ગેસ ભરતા પહેલાં સિસ્ટમને વેક્યૂમ કરતા નથી. આ પ્રક્રિયા ખૂબ જ જરૂરી છે કારણ કે તે મશીનની અંદર રહેલી હવાને બહાર કાઢે છે. જો હવા અંદર રહી જાય તો ઓક્સિજન, ગેસ અને વધેલા પ્રેશર મળીને બ્લાસ્ટ જેવી પરિસ્થિતિ સર્જી શકે છે. સંસ્થાએ લોકોને ચેતવણી આપી છે કે માત્ર થોડા પૈસા બચાવવા માટે સસ્તા મેકેનિક પસંદ કરવો ભારે નુકસાનનું કારણ બની શકે છે. યોગ્ય ટેક્નિકલ પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું અત્યંત જરૂરી છે જેથી AC સુરક્ષિત રીતે કાર્ય કરે.
CTIએ વેપારીઓ અને સામાન્ય લોકોને કેટલીક મહત્વપૂર્ણ સુરક્ષા ટીપ્સ પણ આપી છે. સંસ્થાએ કહ્યું છે કે ACની સર્વિસ હંમેશા ટ્રેન્ડ ટેક્નિશિયન પાસેથી જ કરાવવી અને સંપૂર્ણ બિલ લેવું. ACના આઉટડોર યુનિટની આસપાસ તેલ, કચરો અથવા કોઈ જ્વલનશીલ વસ્તુ ન રાખવી. જો ACમાંથી બળવાની ગંધ આવે, અજાણી અવાજ આવે અથવા બરફ જામવા લાગે તો તરત મશીન બંધ કરી MCBમાંથી પાવર કાપી દેવી. CTIનું કહેવું છે કે ઉનાળામાં થતા મોટાભાગના AC બ્લાસ્ટ ખોટી રિપેરિંગ અને સસ્તી ગેસના કારણે થાય છે. થોડા પૈસા બચાવવા માટે પોતાની જાન અને લાખો રૂપિયાનું નુકસાન જોખમમાં ન મૂકવું જોઈએ.
