એલિઝાબેથ બ્લેકવેલ, જેમનો જન્મ 3 ફેબ્રુઆરી 1821ના રોજ થયો હતો, તેઓ આધુનિક યુગના પ્રથમ મહિલા ડૉક્ટર હતા. એક મિત્રની અંતિમ ઈચ્છાથી પ્રેરિત થઈને તેમણે મેડિકલનો અભ્યાસ કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો, જ્યારે તે સમયે મહિલાઓ માટે આ અશક્ય હતું. અનેક પડકારો અને વિરોધનો સામનો કરીને, તેમણે 1849માં તેમના ક્લાસમાં ટોપ કર્યું અને એમડી (MD) ની ડિગ્રી મેળવી.
“કોઈ નવા વિચારને સ્વીકૃત કરાવવા માટે એકલા ઉભા રહેવાનું સાહસ જોઈએ.” એલિઝાબેથ બ્લેકવેલના આ શબ્દો માત્ર એક વિચાર નથી, પરંતુ તેમના સંઘર્ષમય જીવનનો સાર છે.
19મી સદીના એ સમયમાં, જ્યારે મહિલાઓ માટે શિક્ષણના દરવાજા બંધ હતા, ત્યારે એલિઝાબેથે માત્ર મેડિકલ સાયન્સની ડિગ્રી જ હાંસલ ન કરી, પરંતુ ભવિષ્યની કરોડો મહિલાઓ માટે ડૉક્ટર બનવાનો રસ્તો પણ ખોલ્યો.
મિત્રની છેલ્લી ઈચ્છાએ બદલ્યો જીવનનો માર્ગ
એલિઝાબેથના જીવનના સંઘર્ષની વાર્તા જણાવવા માટે અમે આજનો દિવસ એટલા માટે પસંદ કર્યો છે, કારણ કે આજે જ એટલે કે 3 ફેબ્રુઆરી 1821ના રોજ તેમનો જન્મ થયો હતો. રસપ્રદ વાત એ છે કે ઈંગ્લેન્ડના બ્રિસ્ટલમાં જન્મેલા એલિઝાબેથનું શરૂઆતનું સપનું ડૉક્ટર બનવાનું નહોતું, પરંતુ તેઓ એક શિક્ષિકા તરીકે પોતાનું જીવન વિતાવી રહ્યા હતા. પરંતુ એક ઘટનાએ તેમનું આખું જીવન બદલી નાખ્યું.
તેમના એક નજીકના મિત્ર ગંભીર રીતે બીમાર હતા. મૃત્યુ પહેલા તે મિત્રએ એલિઝાબેથને કહ્યું, “જો મારી સારવાર કોઈ મહિલા ડૉક્ટરે કરી હોત, તો કદાચ મને આટલી તકલીફ ન પડી હોત.” મિત્રની આ પીડા એલિઝાબેથના હૃદયમાં ઉતરી ગઈ અને તેમણે તે જ ક્ષણે નક્કી કરી લીધું કે તેઓ ડૉક્ટર બનીને જ રહેશે.
એડમિશન પાછળની રસપ્રદ વાર્તા
એલિઝાબેથને મેડિકલ કોલેજમાં કેવી રીતે પ્રવેશ મળ્યો, તે પણ એક રસપ્રદ કિસ્સો છે. વાત વર્ષ 1847ની છે, જ્યારે તેમણે ન્યૂયોર્કની જીનીવા મેડિકલ કોલેજ (હવે હોબાર્ટ વિલિયમ) માં પ્રવેશ માટે અરજી કરી હતી. તે સમયે મહિલાઓનું મેડિકલ કોલેજમાં જવું અશક્ય માનવામાં આવતું હતું.
કોલેજ પ્રશાસન પોતે મૂંઝવણમાં હતું, તેથી તેમણે વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચે વોટિંગ કરાવ્યું. વિદ્યાર્થીઓએ તેને એક મજાક સમજીને ‘હા’ માં વોટ આપી દીધો અને કોલેજ પ્રશાસને એલિઝાબેથને એડમિશન આપી દીધું. પરંતુ જ્યારે એલિઝાબેથ ખરેખર કોલેજ પહોંચ્યા, ત્યારે આ વાતને મજાક સમજી રહેલા વિદ્યાર્થીઓ દંગ રહી ગયા.
વિરોધ વચ્ચે સફળતા
કોલેજમાં એલિઝાબેથ એકમાત્ર મહિલા હતા. તેથી ડગલે ને પગલે તેમનો વિરોધ થયો, પરંતુ તેમણે પોતાની બુદ્ધિથી બધાના મોઢા બંધ કરી દીધા. 1849 માં તેમણે પોતાના ક્લાસમાં ટોપ કર્યું અને MD ની ડિગ્રી મેળવીને આધુનિક યુગના પ્રથમ મહિલા ડૉક્ટર બન્યા.
આંખની રોશની ગુમાવી
મેડિકલ ડિગ્રી મેળવ્યા પછી પણ એલિઝાબેથનો સંઘર્ષ પૂરો થયો નહોતો. મેડિકલ ડિગ્રી હોવા છતાં અમેરિકામાં તેમને ક્યાંય નોકરી ન મળી. તેથી તેઓ લંડન ગયા અને ત્યાં મિડવાઇફરી (Midwifery) ની ટ્રેનિંગ શરૂ કરી. પરંતુ એક નવજાત બાળકની સારવાર કરતી વખતે તેમની આંખમાં ચેપી પ્રવાહી ગયું. સારવારમાં વિલંબને કારણે તેમણે પોતાની એક આંખની રોશની હંમેશા માટે ગુમાવી દીધી. પરંતુ આ અવરોધ પણ તેમના ઉત્સાહને ઓછો કરી શક્યો નહીં.
ગરીબોનો સહારો અને મહિલા શિક્ષણના જનની
એક આંખની રોશની સંપૂર્ણપણે ગુમાવી દેવા છતાં એલિઝાબેથે હાર ન માની અને પોતાની બહેન એમિલી સાથે મળીને 1853માં અમેરિકામાં એક ક્લિનિક ખોલ્યું. આ ક્લિનિકનું નામ ‘ન્યૂયોર્ક ડિસ્પેન્સરી ફોર વુમન એન્ડ ચિલ્ડ્રન’ રાખ્યું. આ દુનિયાની એવી પહેલી જગ્યા હતી જ્યાં ગરીબ મહિલાઓ અને બાળકોની સારવાર મહિલા ડૉક્ટરો દ્વારા કરવામાં આવતી હતી. આગળ જતાં 1867માં તેમણે મહિલા તબીબી મહાવિદ્યાલયની સ્થાપના કરી, જેથી બીજી મહિલાઓને કોઈપણ ભેદભાવ વગર મેડિકલનો અભ્યાસ કરવાની તક મળે.
