કોલ કરવા માટે ફોન ઉપાડ્યો અને પહોંચી ગયા રીલ્સ પર? ડોક્ટરે જણાવ્યું કે કેમ સ્ક્રીન સામે ભટકી જાય છે મન

અવારનવાર લોકો જરૂરી કામ માટે ફોન ઉપાડીને સોશિયલ મીડિયા પર ભટકી જાય છે.

શું તમારી સાથે પણ ક્યારેય એવું બન્યું છે કે તમે કોઈને જરૂરી કોલ કે મેસેજ કરવા માટે ફોન ઉપાડ્યો હોય, પણ અચાનક તમારી જાતને ફેસબુક કે ઇન્સ્ટાગ્રામ ચલાવતા જોઈ હોય? જો હા, તો તમારી જાતને દોષ આપવાનું બંધ કરી દો.

સીનિયર ન્યુરોસાયકિયાટ્રિસ્ટનું કહેવું છે કે આમાં તમારી કોઈ ભૂલ નથી. જી હા, આ તમારી ઈચ્છાશક્તિ કે શિસ્તનો અભાવ બિલકુલ નથી.

ડોપામાઈન રિવોર્ડ સિસ્ટમ છે જવાબદાર

ખરેખર, આની પાછળ આપણા મગજનું એક વિજ્ઞાન કામ કરે છે, જેને ન્યુરોબાયોલોજીની ભાષામાં ‘ડોપામાઈન રિવોર્ડ સિસ્ટમ’ કહેવામાં આવે છે. આપણા મગજનો એક ખાસ હિસ્સો હોય છે, જેને ‘પ્રીફ્રન્ટલ કોર્ટેક્સ’ કહેવાય છે. આ હિસ્સો જ તમને ફોન ઉપાડીને તમારું જરૂરી કામ પૂરું કરવાનો આદેશ આપે છે.

પરંતુ, મુશ્કેલી ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે આપણા મગજના કેટલાક અન્ય ભાગો ‘ડોપામાઈન’ એટલે કે રોમાંચની શોધ કરવા લાગે છે. તમારું મગજ તમને એક નાના વિચલન (Distraction) દ્વારા વધુ રસપ્રદ વસ્તુઓ તરફ ખેંચી જાય છે, અને પરિણામ એ આવે છે કે તમે તમારું અસલી અને જરૂરી કામ સંપૂર્ણપણે ભૂલી જાઓ છો.

આ ‘ડિજિટલ ડ્રગ’ (ડોપામાઈન) થી બચવા અને તમારા મગજને ફરીથી ટ્રેક પર લાવવા માટે અહીં કેટલીક સરળ અને અસરકારક ટિપ્સ આપી છે:

1. 2-સેકન્ડનો નિયમ (The 2-Second Rule)

જ્યારે પણ તમે ફોન ઉપાડો, ત્યારે સ્ક્રીન અનલોક કરતા પહેલા 2 સેકન્ડ થોભો અને મનમાં જોરથી બોલો કે તમે ફોન કેમ ઉપાડ્યો છે. જેમ કે, “મારે રમેશભાઈને કોલ કરવો છે.” આ કરવાથી તમારું પ્રીફ્રન્ટલ કોર્ટેક્સ (તર્ક કરતું મગજ) જાગૃત થઈ જશે અને તમે રીલ્સ પર નહીં ભટકો.

2. નોટિફિકેશન બંધ કરો (Silence the Noise)

ડોપામાઈનનો સૌથી મોટો સ્ત્રોત પેલું લાલ રંગનું નોટિફિકેશન ટપકું છે.

• સોશિયલ મીડિયા (Instagram, FB, Snapchat) ના નોટિફિકેશન ઓફ કરી દો.
• ફોનને હંમેશા ‘Do Not Disturb’ મોડ પર રાખવાની આદત પાડો, જેથી માત્ર જરૂરી કોલ્સ જ આવે.

3. હોમ સ્ક્રીનને ‘બોરિંગ’ બનાવો

આપણું મગજ રંગબેરંગી આઈકન્સ તરફ આકર્ષાય છે.

• ગ્રેસ્કેલ મોડ (Grayscale): ફોનના સેટિંગમાં જઈને સ્ક્રીનને બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ કરી દો. રીલ્સ જોવાની મજા મરી જશે અને મગજ આપમેળે ફોન મૂકી દેશે.
• સોશિયલ મીડિયા એપ્સને હોમ સ્ક્રીન પરથી હટાવીને કોઈ ફોલ્ડરની અંદર છુપાવી દો.

4. એપ ટાઈમર સેટ કરો

દરેક સ્માર્ટફોનમાં હવે ‘Digital Wellbeing’ અથવા ‘Screen Time’ નું ફીચર હોય છે.

• ઇન્સ્ટાગ્રામ કે ફેસબુક માટે દિવસની 30-40 મિનિટ નક્કી કરી લો. સમય પૂરો થતા જ એપ લોક થઈ જશે, જે તમને યાદ અપાવશે કે હવે બહુ થયું!

5. ફોન વગરના ઝોન બનાવો (Tech-Free Zones)

• જમતી વખતે અને સુતા પહેલાની 1 કલાક ફોનનો ઉપયોગ ટાળો.
• જો શક્ય હોય તો, સવારે ઉઠતાની સાથે જ પહેલી 30 મિનિટ ફોન ન અડો. આ તમારા મગજને સવારથી જ હાઈ-ડોપામાઈન લેવલ પર જતું અટકાવશે.