સુખ-સૌભાગ્ય મેળવવું હોય તો સ્નાન પહેલા અને પછી આ નિયમોની અવગણના ક્યારેય ન કરો

સ્નાનના નિયમો: સનાતન પરંપરામાં દૈનિક તેમજ તિથિ, પર્વ અથવા વિશેષ માસમાં કરવામાં આવતા સ્નાનનું ખૂબ જ મહત્વ માનવામાં આવ્યું છે. તન અને મનને પવિત્ર કરનારા આ સ્નાન વગર કોઈ પણ ધાર્મિક કે માંગલિક કાર્ય પૂર્ણ થઈ શકતા નથી. સ્નાન સાથે જોડાયેલા જરૂરી નિયમો જાણવા માટે આ લેખ ચોક્કસ વાંચો.

હિન્દુ ધર્મમાં સ્નાનનું અત્યંત મહત્વ છે. તન અને મનની શુદ્ધિ માટે શાસ્ત્રોમાં તેને એક અનિવાર્ય કાર્ય ગણાવ્યું છે. હિન્દુ માન્યતા અનુસાર, જે વ્યક્તિ શુદ્ધ જળથી સ્નાન કર્યા વગર ધર્મ-કર્મ કરે છે, તેનું ફળ નિષ્ફળ જાય છે. સ્નાન કર્યા વગર કરેલા ધાર્મિક કાર્યોનું પુણ્યફળ રાક્ષસો પ્રાપ્ત કરી લે છે. એવામાં સવાલ થાય કે સ્નાન પહેલા અને પછી શું ન કરવું જોઈએ? ચાલો વિગતવાર જાણીએ.

સ્નાનનો સાચો સમય

• મુનિ સ્નાન (બ્રહ્મ સ્નાન): પરોઢિયે એટલે કે વહેલી સવારે 4 થી 5 વાગ્યાની વચ્ચે પરમપિતા પરમેશ્વરનું ચિંતન-મનન કરતા જે સ્નાન કરવામાં આવે છે, તેને બ્રહ્મ સ્નાન કહેવાય છે.
• દેવ સ્નાન: હિન્દુ માન્યતા મુજબ સવારે 5 થી 6 વાગ્યાની વચ્ચે પવિત્ર તીર્થોનું ધ્યાન ધરીને કે મંત્રોચ્ચાર સાથે જે સ્નાન કરાય છે તે દેવ સ્નાન કહેવાય છે.
• માનવ સ્નાન: આ સામાન્ય સ્નાન છે જે સવારે 6 થી 8 વાગ્યાની વચ્ચે કરવામાં આવે છે.
• રાક્ષસી/દાનવ સ્નાન: સૂર્યોદયના બે કલાક પછી જ્યારે વ્યક્તિ ખાવા-પીવા બાદ સ્નાન કરે છે, ત્યારે તેને રાક્ષસી કે દાનવ સ્નાન માનવામાં આવે છે.

સ્નાનની સાચી રીત

• સ્નાન કરતા પહેલા પાણીમાં કંઈક પવિત્ર વસ્તુ જેમ કે હળદર, રોલી, ચંદન, ગુલાબજળ કે ગંગાજળ ઉમેરવું જોઈએ.
• સ્નાન કરતી વખતે હંમેશા તમારું મુખ ઉત્તર અથવા પૂર્વ દિશા તરફ હોવું જોઈએ.
• ક્યારેય પણ ઊભા રહીને સ્નાન ન કરવું જોઈએ અને સીધું માથા પર ઠંડુ પાણી ન રેડવું જોઈએ. પહેલા પગ, પછી પિંડલીઓ, કમર અને ખભા પર પાણી નાખ્યા પછી છેલ્લે માથા પર પાણી રેડવું જોઈએ.
• હિન્દુ માન્યતા મુજબ ક્યારેય પણ સંપૂર્ણ નગ્ન થઈને સ્નાન ન કરવું જોઈએ. માનવામાં આવે છે કે નિર્વસ્ત્ર સ્નાનથી પિતૃદોષ લાગે છે અને વરુણ દેવનું અપમાન થાય છે.
• ગંગા જેવી પવિત્ર નદી કે સરોવરમાં સ્નાન કર્યા વગર અંદર ન ઉતરવું જોઈએ, કારણ કે નદીઓને દેવી માનવામાં આવે છે. નદીમાં સ્નાન કરતી વખતે કોગળા ન કરવા કે કપડાં ન ધોવા જોઈએ.

સ્નાન મંત્ર: સ્નાન કરતી વખતે આ મંત્રનો જાપ કરવો જોઈએ:

‘ગંગે ચ યમુને ચૈવ ગોદાવારી સરસ્વતી, નર્મદે સિંધુ કાવેરી જલેસ્મિન સંનિધિમ કુરુ.’

સ્નાન ક્યારે જરૂરી છે?

કોઈપણ દેવી-દેવતાની પૂજા કે માંગલિક કાર્ય પહેલા સ્નાન અનિવાર્ય છે. મંદિર પ્રવેશ, યજ્ઞ-હવન, ભોજન બનાવતા પહેલા અને જમતા પહેલા સ્નાન કરવું જરૂરી છે. આ ઉપરાંત:

• લગ્ન, મુંડન, નામકરણ જેવા પ્રસંગો પહેલા.
• ચંદ્રગ્રહણ કે સૂર્યગ્રહણ પૂર્ણ થયા પછી.
• ખરાબ સ્વપ્ન આવે ત્યારે, સ્ત્રી સંગ પછી, ઉલટી થયા બાદ, હજામત (વાળ કપાવ્યા) પછી કે સ્મશાનથી આવ્યા બાદ સ્નાન કરવું અત્યંત જરૂરી છે.

ભૂલથી પણ ન કરો આ કામ

• ભોજન કર્યાના તરત જ બાદ સ્નાન ન કરવું જોઈએ.
• સ્નાન કર્યા પછી હંમેશા સ્વચ્છ વસ્ત્રો પહેરવા, ગંદા કપડા ફરી ન પહેરવા.
• સ્નાન કર્યા વગર રસોડામાં કે મંદિરમાં પ્રવેશ ન કરવો, અને દેવી-દેવતાની મૂર્તિ કે તુલસીના છોડને સ્પર્શ ન કરવો.